عدالت مالیاتی در این کشورها در وضعیت نامطلوبی قرار دارد

عدالت مالیاتی در اروپا؛ تصویری نابرابر از اعتماد عمومی

مالیات‌ها یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت‌ها برای تأمین هزینه خدمات عمومی مانند آموزش، بهداشت و زیرساخت‌ها هستند. در سال ۲۰۲۳، مجموع مالیات‌های جمع‌آوری‌شده در کشورهای عضو اتحادیه اروپا حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل داد.

با وجود این نقش کلیدی، نتایج تازه‌ترین نظرسنجی یورو بارومتر در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که حدود یک‌چهارم مردم اتحادیه اروپا معتقدند شهروندان کشورشان اصلاً متناسب با درآمد یا ثروت خود مالیات نمی‌پردازند. این یافته‌ها اختلاف قابل‌توجهی در برداشت عمومی از عدالت مالیاتی در کشورهای مختلف اروپایی را آشکار می‌کند.

دیدگاه‌ها درباره عدالت مالیاتی

مالیات‌ها «تا حد زیادی» منصفانه‌اند

به طور میانگین، از هر پنج شهروند اروپایی، تنها یک نفر باور دارد که مردم کشورش «تا حد زیادی» به‌صورت عادلانه مالیات می‌پردازند. این نسبت در فنلاند (۳۸٪)، لوکزامبورگ (۳۶٪)، دانمارک و اتریش (۳۲٪) بالاتر از میانگین است، در حالی که در لتونی (۸٪)، لیتوانی (۹٪) و ایتالیا (۱۲٪) به پایین‌ترین سطوح می‌رسد.

مالیات‌ها «تا حدودی» منصفانه‌اند

نیمی از پاسخ‌دهندگان (۵۱٪) گفته‌اند که مالیات‌ها «تا حدودی» عادلانه‌اند. این دیدگاه در بیشتر کشورهای اروپایی غالب است، اما در کشورهایی مانند مجارستان، کرواسی، استونی و بلغارستان، پاسخ «اصلاً» بیشتر از «تا حدودی» بوده است.

مالیات‌ها «اصلاً» عادلانه نیستند

در حدود ۲۴ درصد از کل اتحادیه اروپا، مردم معتقدند نظام مالیاتی کشورشان کاملاً ناعادلانه است. در مجارستان (۵۰٪)، کرواسی (۴۸٪)، استونی (۴۷٪) و بلغارستان (۴۶٪)، تقریباً نیمی از مردم چنین تصوری دارند. در مقابل، کشورهای دانمارک (۷٪) و فنلاند (۱۰٪) کمترین میزان نارضایتی را ثبت کرده‌اند.

به طور کلی، شمال و غرب اروپا دیدگاه مثبت‌تری نسبت به عدالت مالیاتی دارند، در حالی که کشورهای شرقی و جنوبی اروپا نظام مالیاتی خود را کمتر منصفانه می‌دانند.

چرا درک عدالت مالیاتی متفاوت است

به گفته اریک کیرچلر، استاد روان‌شناسی اقتصادی دانشگاه وین، در کشورهایی که قوانین مالیاتی شفاف، اجرای یکسان و اعتماد نهادی بالا وجود دارد، شهروندان مالیات را منصفانه‌تر می‌دانند و تمایل بیشتری به پرداخت داوطلبانه دارند. او توضیح می‌دهد که در کشورهایی مانند دانمارک و فنلاند، مردم به وضوح «ارزش مالیات» را از طریق خدمات عمومی باکیفیت مانند آموزش و بهداشت مشاهده می‌کنند.

در مقابل، در کشورهایی با اعتماد پایین‌تر به نهادها و ظرفیت اجرایی ضعیف‌تر مانند بخش‌هایی از اروپای شرقی، شهروندان کمتر احساس عدالت مالیاتی دارند.

شکاف شمال و شرق؛ از درآمد تا بازتوزیع

فابیان کالیتنر از دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ توضیح می‌دهد که در کشورهای شمال اروپا، شهروندان نه‌تنها از اختلاف درآمد کمتر بلکه از کف درآمد بالاتر نیز برخوردارند، که موجب رضایت بیشتر از نظام مالیاتی می‌شود. در کشورهایی با قدرت بازتوزیعی پایین مانند استونی، لتونی و مجارستان، مردم ارزش کمتری برای مالیات قائل‌اند.

نقش شفافیت و سادگی نظام مالیاتی

به گفته کارن سورث-اسلون از دانشگاه پادربورن آلمان، یکی از دلایل اعتماد بالاتر در کشورهای شمال اروپا، سادگی و شفافیت سیستم مالیاتی است. در این کشورها، دولت اطلاعات گسترده‌ای از محل مصرف مالیات‌ها ارائه می‌دهد.

همچنین، سابینا کولودزیج از دانشگاه کوزمینسکی لهستان می‌گوید: «کیفیت نهادی بالا و اعتماد اجتماعی قوی، موجب رعایت داوطلبانه قوانین مالیاتی و در نهایت، توزیع برابرتر ثروت می‌شود.»

تحلیل نتایج یورو بارومتر نشان می‌دهد که عدالت مالیاتی در اروپا نه‌تنها تابع ساختار اقتصادی بلکه بازتابی از اعتماد اجتماعی، شفافیت نهادی و کیفیت حکمرانی است. به بیان دیگر، هرجا شهروندان ببینند مالیات‌شان به خدمات واقعی و برابر تبدیل می‌شود، احساس عدالت مالیاتی نیز تقویت می‌شود.