صعود دوباره طلا و زمزمه‌های اتصال ایران به نظام مالی جهانی

رکورد تازه در بازار طلا؛ آیا گشایش مالی بزرگی در راه ایران است

امروز، دوشنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۴، آکادمی نوبل برندگان جایزه نوبل علوم اقتصادی ۲۰۲۵ را معرفی کرد. جوئل موکر (Joel Mokyr)، فیلیپ آگیون (Philippe Aghion) و پیتر هوویت (Peter Howitt)، برای تحقیقات بنیادین خود در زمینه رشد اقتصادی نوآوری محور و تشریح سازوکار آن، شایسته دریافت این جایزه شدند.

تحلیل نوآوری و “تخریب خلاق”

جوئل موکر: نیمی از جایزه به موکر اختصاص یافته است. او با تکیه بر منابع تاریخی، پیش‌نیازهای لازم برای تبدیل پیشرفت فناوری به یک هنجار جدید و عامل رشد پایدار را شناسایی و تبیین کرده است.

فیلیپ آگیون و پیتر هوویت: نیم دیگر جایزه به طور مشترک به این دو اقتصاددان تعلق گرفت. آن‌ها مکانیسم‌های پشت رشد پایدار را مطالعه کرده‌اند و در مقاله‌ای که در سال ۱۹۹۲ منتشر شد، مدل ریاضی مفهوم «تخریب خلاق» (Creative Destruction) را ارائه دادند. این نظریه نشان می‌دهد که چگونه ورود محصولات جدید و بهتر به بازار، باعث جایگزینی و از میدان به در شدن شرکت‌های عرضه‌کننده محصولات قدیمی می‌شود.

تیترهای مهم اقتصاد ایران و جهان

۱. اقتصاد ایران در باتلاق سامانه‌ها و رکود ادامه‌دار
رکود پابرجا و فشار هزینه: گزارش شاخص مدیران خرید (شامخ) شهریورماه نشان می‌دهد که اقتصاد ایران همچنان در وضعیت رکودی قرار دارد. هرچند بخش صنعت اندکی از مرز خنثی فاصله گرفته، اما کاهش موجودی مواد اولیه، افت استخدام و بدبینی نسبت به آینده تولید، نشان‌دهنده تداوم نگرانی‌ها است.

تشدید رکود تورمی: اختلاف فاحش میان زیرشاخص‌ها، وضعیت رکود تورمی را تأیید می‌کند. قیمت مواد اولیه در شهریور با جهشی قابل‌توجه به ۷۷.۳ رسیده، در حالی که میزان فروش تنها ۵۱.۵ گزارش شده است. این اختلاف نشان می‌دهد که افزایش هزینه‌ها عمدتاً ناشی از فشار تحریم‌ها، ناپایداری سیاست‌های ارزی و سوءمدیریت اقتصادی است.

مشکل سامانه‌ها: کارشناسان هشدار می‌دهند که انبوهی از سامانه‌های دولتی (مانند سامانه جامع تجارت، مودیان مالیاتی و…) با وجود اهداف ظاهری، منجر به افزایش هزینه‌های مبادله، کاهش بهره‌وری و گسترش سیطره دولت شده و در نتیجه، بخش خصوصی را سرکوب کرده‌اند.

۲. گشایش محدود در روابط مالی بین‌المللی با تصویب CFT
بعد از سال‌ها تأخیر، موافقت مشروط با پیوستن ایران به کنوانسیون CFT (مقابله با تأمین مالی تروریسم) یک سرمایه‌گذاری راهبردی برای آینده محسوب می‌شود. در حال حاضر و در شرایط تحریم‌های شدید و فعال شدن مکانیسم ماشه، تأثیر فوری این اقدام بر تجارت ایران محدود خواهد بود. با این حال، کارشناسان معتقدند در بلندمدت و با بهبود شرایط بین‌المللی، این اقدام می‌تواند ظرف ۶ تا ۱۲ ماه زمینه گشایش‌های موقت در روابط بانکی و تجاری را فراهم کند.

۳. رکوردشکنی دوباره طلا در بازارهای جهانی
قیمت جهانی طلا روز دوشنبه به دنبال افزایش تنش‌های تجاری میان چین و آمریکا و همچنین انتظارات فزاینده از کاهش نرخ بهره فدرال رزرو آمریکا، به رکورد جدیدی دست یافت. هم‌زمان با طلا، قیمت نقره نیز به بالاترین سطح تاریخی خود رسید، که نشان‌دهنده افزایش تقاضا برای دارایی‌های امن در سایه عدم قطعیت‌های ژئوپلیتیک و اقتصادی جهان است.