هزینه سنگین تعطیلات ناگهانی برای اقتصاد
بر اساس برآورد مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی، هر روز تعطیلی سراسری در ایران، حدود ۷ هزار میلیارد تومان (حدود ۱۰۰ میلیون دلار) به اقتصاد کشور زیان میرساند. این تعطیلات در تابستان امسال در ۲۳ استان، تولید در صنایع حیاتی مانند فولاد و پتروشیمی را تا ۳۰ درصد کاهش داده است. به عنوان مثال، تولید فولاد در کارخانههای بزرگی مانند فولاد مبارکه و ذوبآهن اصفهان ۲۵ درصد افت کرده که معادل ۱.۵ میلیون تن کاهش تولید در یک ماه است.
در بخش پتروشیمی نیز، توقف فعالیتها در زمستان و تابستان گذشته، تولید متانول را ۲۰ درصد و اوره را ۱۵ درصد کاهش داده است. این افت تولید، به طور مستقیم بر صادرات غیرنفتی که ۴۵ درصد کل صادرات ایران را تشکیل میدهد، تأثیر گذاشته و باعث کاهش ۱۲ درصدی صادرات و زیان حدود ۵ میلیارد دلاری درآمد ارزی شده است.
تأثیرات دومینووار بر تولید، تورم و تجارت
افزایش هزینههای تولید: کمبود گاز و برق، کارخانهها را به استفاده از سوختهای گرانقیمتی مانند مازوت واداشته که هزینههای تولید را تا ۳۵ درصد افزایش داده و در نتیجه، تورم را تشدید کرده است.
اختلال در زنجیره تأمین: توقف تولید در صنایع بالادستی مثل پتروشیمی، تأمین مواد اولیه برای صنایع پاییندستی مانند پلاستیک را مختل کرده و تولید این بخشها را ۱۵ درصد کاهش داده است.
کاهش صادرات گاز: ناتوانی در تأمین گاز صادراتی به کشورهایی مانند ترکیه و عراق، صادرات گاز را ۳۰ درصد کاهش داده و ۲ میلیارد دلار از درآمد ارزی کشور کاسته است. این موضوع به همراه افت صادرات پتروشیمی، به تضعیف ۱۰ درصدی ارزش ریال در برابر دلار منجر شده است.
مهاجرت نخبگان و کاهش بهرهوری آموزشی
این بحران تنها به اقتصاد محدود نمیشود. تعطیلات اجباری در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، باعث شد مدارس در شهرهایی مانند تهران و اصفهان بیش از ۴۵ روز تعطیل باشند. زیرساختهای ضعیف آموزش آنلاین و قطعی روزانه ۴ ساعته برق و اینترنت، یادگیری غیرحضوری را بیاثر کرد و منجر به افت ۲۰ درصدی عملکرد تحصیلی دانشآموزان و کاهش ۱۵ درصدی بهرهوری دانشگاهها شد. این وضعیت، سرخوردگی دانشجویان و متخصصان را افزایش داده و در سال ۱۴۰۳، به مهاجرت حدود ۸۰ هزار متخصص و دانشجو منجر شده است.
ریشه اصلی بحران و راهکارهای برونرفت
ریشه این بحران در ناترازی شدید انرژی (کسری ۳۰۰ میلیون مترمکعبی گاز و ۱۸ هزار مگاواتی برق)، یارانههای سنگین سوخت و ضعف دیپلماسی انرژی است. برای حل این مشکلات، نیاز به اقداماتی جدی است، از جمله:
نوسازی زیرساختهای انرژی با سرمایهگذاری ۱۰ میلیارد دلاری.
توسعه ۶۰ هزار مگاوات انرژی خورشیدی.
اصلاح یارانههای سوخت.
تقویت دیپلماسی انرژی.