پادکست‌های فارسی در سکوت اینترنت؛ ۲۰ روز توقف پخش و میزبانی محتوا

وقتی اینترنت قطع شد: بحران پادکست‌ها و ناپدید شدن فایل‌های صوتی

قطع اینترنت به مدت ۲۰ روز، جریان پادکست‌های فارسی را به طور کامل مختل کرد و باعث شد که شنوندگان و تولیدکنندگان محتوا، هر دو، امکان دسترسی به فایل‌های صوتی و تصویری را از دست بدهند. در این مدت، پلتفرم‌های خارجی عملاً غیرفعال بودند و حتی برخی سرویس‌های داخلی نیز به دلیل وابستگی به سرورهای خارجی نتوانستند به کاربران خدمات دهند.

میلاد اسلامی‌زاد، مجری پادکست «کارگاه»، در گفت‌وگو با دیجیاتو وضعیت آن روزها را عجیب توصیف می‌کند و می‌گوید: «نه پادکست‌ها برای کاربران داخل کشور قابل شنیدن بودند و نه خود پادکسترها به سرویس میزبانی دسترسی داشتند. عمده پادکست‌های فارسی روی سرویس‌های خارجی مثل انکر میزبانی می‌شوند و در ایران قابل دسترس نیستند. بنابراین نه امکان بارگذاری اپیزود تازه بود و نه شنیدن آن.»

مشکل پلتفرم‌های داخلی

با قطع دسترسی به سرویس‌های خارجی، کاربران انتظار داشتند پلتفرم‌های داخلی مانند شنوتو جایگزین شوند، اما بررسی‌ها نشان داد حتی این اپلیکیشن‌ها نیز توانایی پخش فایل صوتی را نداشتند. دلیل این مشکل ساختار فنی پادکست‌ها است: پلتفرم داخلی تنها اطلاعات و فید پادکست را نمایش می‌دهد و فایل اصلی هنوز روی سرور خارجی باقی می‌ماند. اسلامی‌زاد توضیح می‌دهد: «شما می‌توانستید اطلاعات کلی اپیزودها را ببینید، ولی برای شنیدن فایل صوتی، درخواست به سرور خارجی می‌رود که در دسترس نبود.»

آسیب به مخاطبان و آمار مصرف

در همین بازه، تلاش کاربران برای یافتن روش‌های شنیدن پادکست‌ها پنج برابر شد، اما نمودار مصرف محتوا سقوط شدیدی را نشان می‌داد. نسخه‌های تصویری پادکست‌ها آسیب بیشتری دیدند و عملاً تنها کاربران خارج از ایران قادر به دسترسی بودند. اسلامی‌زاد می‌گوید: «بازدید نسخه‌های تصویری تقریباً یک بیستم شد و نسخه صوتی یک دهم. کاربران خارج از کشور هنوز دسترسی داشتند، ولی کاربران داخل کشور تقریباً قطع شدند.»

اثر روانی بر تولیدکنندگان

توقف طولانی‌مدت پادکست‌ها تنها محدود به مسائل فنی نبود. اسلامی‌زاد تاکید می‌کند که ضربه روحی به جامعه پادکسترها عمیق بود: «این محدودیت‌ها ناامیدی ایجاد کرد و پرسش اصلی این شد که اصلاً تولید این محتوا چه فایده‌ای دارد؟ هدف از پادکست‌ها، ایجاد فضای گفتگوهای مدنی و علمی بود، اما این وقایع نشان داد خوش‌بینی‌ها یا خیال‌خامی‌هایی که داشتیم با واقعیت فاصله داشت.»

تأثیر بر اسپانسرینگ و بازگشت مخاطب

اقتصاد پادکست عمدتاً وابسته به حمایت مالی برندهاست و توقف کمپین‌های تبلیغاتی ضربه سنگینی به جریان مالی این حوزه وارد کرد. اسلامی‌زاد معتقد است حتی پس از رفع محدودیت‌های فنی، بازگشت کامل بازار، مخاطبان و تولیدکنندگان به سطح قبل نیازمند چند ماه زمان است: «اسپانسرها عقب‌نشینی کردند و جریان مالی با افت معنادار مواجه شد. با این حال، وقتی اینترنت کمی پایدار شد، حتی بدون انتشار اپیزود جدید، کاربران به پادکست‌ها بازگشتند و میل به شنیدن و مشاهده محتوا همچنان وجود دارد.»

این دوره نشان داد که زیرساخت‌های پادکست فارسی به شدت به اینترنت پایدار و سرویس‌های میزبانی خارجی وابسته‌اند و هرگونه اختلال در آن‌ها می‌تواند هم دسترسی مخاطبان و هم جریان اقتصادی و انگیزه تولیدکنندگان را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد.