هشدار درباره بحران ناترازی مسکن و انرژی در کلان‌شهرها؛ موج مهاجران اقلیمی در راه است

آیا شهرهای بزرگ غرق خواهند شد؟ زنگ خطر «مهاجرت اقلیمی» برای بحران مسکن، آب و زیرساخت‌ها

تغییرات اقلیمی دیگر یک بحران دور از انتظار نیست؛ بلکه به واقعیتی تلخ در شهرهای بزرگ، به‌ویژه پایتخت‌ها، تبدیل شده است. اما اکنون، بحران بزرگ‌تری در حال شکل‌گیری است: «مهاجرت اقلیمی».

هجوم میلیون‌ها نفر از مناطق روستایی به شهرها برای یافتن شغل، دریافت خدمات بهتر و ارتقای سطح زندگی، زنگ خطر جدی را به صدا درآورده است. این پدیده، «ناترازی انرژی و مسکن» را به شدت تشدید کرده و آینده شهرها را با سه تهدید بزرگ مواجه می‌کند: بحران مسکن، فروپاشی زیرساخت‌ها و کمبود شدید آب.

هشدار دانشگاه ییل: آینده ۳ شهر در خطر است

پژوهشگران محیط‌زیست در دانشگاه «ییل» آمریکا در تحقیقی مهم به بررسی این پدیده در سه شهر «اَمان» (پایتخت اردن)، «دارالسلام» (در تانزانیا) و «مکزیکوسیتی» (پایتخت مکزیک) پرداخته‌اند. این تحقیق نشان می‌دهد که چگونه مهاجران اقلیمی، چشم‌انداز شهری را تغییر می‌دهند و چگونه این دو بحران (تغییر اقلیم و مهاجرت) آینده شهرها را به خطر می‌اندازند.

سازمان بین‌المللی «مراقبت از اقلیم» (Care About Climate) نیز در بررسی این پژوهش، پیش‌بینی می‌کند که این روند در دهه‌های آینده به شدت افزایش یابد. عواملی مانند گرمای شدید، خشکسالی‌های طولانی، بالا آمدن سطح آب دریاها و کمبود منابع، زندگی مردم را مختل کرده و آن‌ها را مجبور به جابه‌جایی می‌کند.

نکته مهم اینجاست که بخش عمده این جابه‌جایی‌ها، مهاجرت داخلی (از مناطق روستایی به شهری) است که فشاری 엄청ین بر زیرساخت‌های فعلی شهرها وارد کرده و سیستم‌های اجتماعی و اقتصادی آن‌ها را به چالش می‌کشد.

بررسی سه پایتخت در معرض خطر

این پژوهش با بررسی سه شهر از کشورهای در حال توسعه که با نرخ بالای مهاجرت اقلیمی مواجه هستند، نشان می‌دهد که سیاست‌گذاران چگونه با این چالش دست و پنجه نرم می‌کنند:

۱. اَمان، اردن (شهری در آستانه بحران آب) پایتخت اردن با حدود ۵ میلیون نفر جمعیت، همین حالا با کمبود شدید آب مواجه است (منابع آب تجدیدپذیر آن سالانه کمتر از ۱۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر است). پیش‌بینی می‌شود این شهر تا سال ۲۰۵۰ میزبان حدود ۵۵۴ هزار مهاجر اقلیمی داخلی باشد. اگرچه برنامه‌هایی در سطح ملی وجود دارد، اما این برنامه‌ها بیشتر بر «امدادرسانی» موقت متمرکزند تا ایجاد «تاب‌آوری بلندمدت».

۲. دارالسلام، تانزانیا (غرق در سیلاب) این شهر که مقصد اصلی مهاجرت‌های داخلی در تانزانیاست، با سیل‌های ویرانگر روبه‌رو است؛ به طوری که در دهه گذشته، تقریباً ۴۰ درصد ساکنان آن تحت تأثیر سیل قرار گرفته‌اند. با وجود برخی اقدامات مثبت (مانند ترویج اقتصاد چرخشی و اقدامات اقلیمی به رهبری جوانان)، پیش‌بینی می‌شود با افزایش مهاجرت اقلیمی، زیرساخت‌ها و انسجام اجتماعی شهر به شدت تحت فشار قرار گیرند.

۳. مکزیکوسیتی، مکزیک (هشدار ۵ میلیون مهاجر!) شرایط مکزیکوسیتی می‌تواند فاجعه‌بار باشد. انتظار می‌رود این کلان‌شهر تا سال ۲۰۵۰ پذیرای ۵ میلیون مهاجر اقلیمی باشد! این رقم، بحران فعلی مسکن و کمبود آب را به مراتب بدتر خواهد کرد. چالش بزرگ اینجاست که اگرچه قوانین ملی، جابه‌جایی انسانی مرتبط با اقلیم را به رسمیت شناخته‌اند، اما سیاست‌های محلی (مانند استراتژی تاب‌آوری ۲۰۱۶) هنوز مستقیماً «مهاجرت اقلیمی» را نادیده می‌گیرند.

راه‌حل چیست؟ (از «بحران» تا «فرصت»)

بررسی این سه شهر نشان می‌دهد که همگی با چالش‌های مشترکی مانند نابرابری، فشار شدید بر زیرساخت‌ها و مدیریت شهری پراکنده مواجه هستند.

با تشدید تغییرات اقلیمی، افراد بیشتری در داخل کشورها آواره شده و به شهرها پناه خواهند برد. این پژوهش تأکید می‌کند که راه‌حل، جلوگیری از مهاجرت نیست، بلکه «مدیریت مثبت» آن است؛ به طوری که مهاجران به عنوان مشارکت‌کنندگان در رشد شهری دیده شوند، نه فقط مصرف‌کننده خدمات.

شهرها باید فوراً سیاست‌های خود را در موارد زیر تقویت کنند:

مسکن مقرون‌به‌صرفه

زیرساخت‌های تطبیق‌پذیر (سازگار با تغییرات جدید)

سیستم‌های اجتماعی فراگیر (برای ادغام تازه‌واردان)

تنها با برنامه‌ریزی پیشگیرانه و هماهنگ (میان دولت، دانشگاه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و خود مهاجران) می‌توان کیفیت زندگی را هم برای ساکنان فعلی و هم برای تازه‌واردان بهبود بخشید و شهرها را به «مقاصد اقلیمی واقعی» و تاب‌آور تبدیل کرد.