طبقه متوسط در شوک؛ آخرین فرصت‌ها برای خرید مسکن هم از دست رفت

فروپاشی قدرت خرید و بحران بقا؛ وقتی طبقه متوسط هویت اجتماعی خود را از دست می‌دهد

بحران اقتصادی کنونی و فروپاشی شدید قدرت خرید، وضعیت طبقه متوسط جامعه ایران را از مرحله دشواری به مرحله بحران بقا رسانده است. این وضعیت، که با کاهش محسوس امنیت اقتصادی همراه است، پیامدهای عمیقی فراتر از مسائل مالی دارد و به بافت اجتماعی، روانی و حتی سیاسی کشور نفوذ کرده است.

۱. از بحران هویت تا کاهش سرمایه اجتماعی

در شرایطی که طبقه متوسط دیگر توانایی تأمین نیازهای اولیه و حفظ جایگاه اجتماعی خود از طریق مصرف را ندارد، مسئله اصلی نه دسترسی به کالا و خدمات خاص، بلکه ناتوانی اقتصادی است که حضور و مشارکت اجتماعی را محدود می‌کند.

پیامد روانی و اجتماعی: این وضعیت فشار روانی و اضطراب اجتماعی را به شدت افزایش می‌دهد. ناتوانی در بازتولید هویت اجتماعی از طریق استانداردهای زندگی سابق، منجر به شکل‌گیری حس عمیق محرومیت و کاهش سرمایه اجتماعی می‌شود.

تشدید شکاف طبقاتی: این بحران، طبقه متوسط را کوچک و ضعیف‌تر کرده و شکاف میان اکثریت فقیر و اقلیت ثروتمند را به شکل نگران‌کننده‌ای تشدید می‌کند. برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که جامعه فقیر کشور به بیش از ۴۰ میلیون نفر رسیده است.

۲. مسکن، اشتغال و فروپاشی امید در نسل جوان

مسکن به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های امید در میان جوانان، اکنون به نماد فروپاشی رؤیاها تبدیل شده است. حسین راغفر، اقتصاددان، معتقد است که وضعیت فعلی تنها بخشی از بحران است؛ زیرا گروه‌های فرودست با چالش‌های به مراتب شدیدتری روبه‌رو هستند.

آمار نگران‌کننده بیکاری و بی‌مهارتی: به گفته راغفر، آمار رسمی نشان می‌دهد ۲۶ درصد از جوانان ۱۵ تا ۲۵ ساله، نه در حال تحصیل، نه دارای شغل و نه مهارتی آموخته‌اند.

افزایش آسیب‌های اجتماعی: در نتیجه این شرایط، جامعه با افزایش آسیب‌هایی چون خشونت، خفت‌گیری و قتل‌های ناشی از سرقت روبه‌رو شده است که نشانه‌ای از خشم انباشته‌شده جوانان نسبت به نظام تصمیم‌گیری کشور است.

بی‌تفاوتی سیاسی: فشار اقتصادی و احساس بی‌تأثیری از فرایندهای تصمیم‌گیری، منجر به سیاست‌زدایی در میان نسل جوان طبقه متوسط شده است. این نسل، که نشانه‌ای از دغدغه‌مندی حاکمیت نسبت به وضعیت خود نمی‌بیند، نسبت به مسائل ملی بی‌حس شده است.

۳. اولویت اصلی دولت؛ جبران حقوق‌ها، نه سرکوب قیمت‌ها

کامران ندری، دیگر اقتصاددان، با اشاره به رشد بی‌سابقه تورم و کاهش محسوس قدرت خرید مردم، سیاست‌های دولت را مورد نقد جدی قرار می‌دهد.

انتقاد از اظهارات غیرواقعی: او تأکید می‌کند که وعده‌هایی نظیر تأمین نهاده‌های دامی یا کنترل قیمت‌ها نمی‌تواند واقعیت بازار را تغییر دهد. دولت باید جبران قدرت خرید حقوق‌بگیران را در اولویت قرار دهد.

عدم تعدیل حقوق متناسب با تورم: به گفته ندری، برخلاف بسیاری از کشورها نظیر ترکیه و آرژانتین که حقوق و دستمزدها را متناسب با نرخ تورم اصلاح کرده‌اند، در ایران با وجود شعار عدالت، حقوق‌ها سال‌هاست سرکوب شده و این سرکوب عامل اصلی فقیرتر شدن اکثریت جامعه است.

تمرکز بر معیشت به‌جای رانت: ندری از مسئولان می‌خواهد به جای تداوم توزیع رانت و تمرکز بر اصلاح قیمت‌ها (که عملاً افزایش قیمت است)، بر اصلاح واقعی حقوق و دستمزد تمرکز کنند. او تأکید می‌کند که بی‌توجهی کامل مسئولان نسبت به آثار ویرانگر تورم، مردم را به حال خود رها کرده است، وضعیتی که حتی در نظام‌های سرمایه‌داری نیز کمتر دیده می‌شود.

در مجموع، آنچه از شواهد اقتصادی و تحلیل‌های کارشناسان برمی‌آید، فروپاشی محض طبقه متوسط است؛ وضعیتی که بقای اقتصادی و ثبات اجتماعی بلندمدت کشور را به مخاطره انداخته است.