ریزش بزرگ اشتغال در راه است؛ لزوم اقدام فوری دولت

هشدار درباره کاهش بزرگ اشتغال؛ دولت باید سریع وارد عمل شود

در حالی که تورم فزاینده و فشار معیشتی، قدرت خرید کارگران را به شکلی بی‌سابقه کاهش داده و سفره‌های مردم روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شود، یک پرسش اساسی مطرح است: آیا راهکار، تنها در افزایش درصدی دستمزد نهفته است؟

فاطمه عزیزخانی، کارشناس حوزه کار، در تحلیلی عمیق هشدار می‌دهد که بدون ورود فعالانه دولت و اصلاح اساسی در سیاست‌گذاری، بازار کار ایران با خطر ریزش گسترده اشتغال و تعمیق فاجعه‌بار شکاف طبقاتی روبروست.

۱. دولت نقش «میانجی» را بازی می‌کند، نه «حمایت‌گر»
به گفته این کارشناس، قانون کار دو فاکتور «تورم» و «هزینه معیشت» را مبنای تعیین دستمزد می‌داند، اما به نظر می‌رسد این دو مورد به ابزاری در دست دولت برای مدیریت مذاکرات تبدیل شده‌اند.

مشکل اینجاست که دولت، به عنوان یکی از سه ضلع تعیین دستمزد، نقشی شبیه به «میانجی» بی‌طرف را ایفا می‌کند و خودش را از زیر بار مسئولیت کنار می‌کشد. عزیزخانی این رویکرد را «ضربه‌زننده» توصیف می‌کند و معتقد است در شرایط بحرانی کنونی، این رویکرد دیگر منطقی نیست.

او تأکید می‌کند که امسال، هم کارگر (به دلیل تورم) و هم کارفرما (به دلیل بحران انرژی و رکود) به شدت آسیب‌پذیر هستند. دولت نباید صرفاً با امضای یک درصد افزایش حقوق و استناد به ماده ۴۱ قانون کار، بار یکی را بر دوش دیگری بیندازد.

۲. هشدار جدی: ریزش اشتغال در راه است
این پژوهشگر حوزه کار معتقد است که دولت باید با سیاست‌های حمایتی هدفمند، فعالانه وارد میدان شود و هر دو طیف (کارگر و کارفرما) را پوشش دهد.

«تولید نباشد، اشتغال نیست و اشتغال نباشد، دستمزد هم نیست. این‌ها به هم مرتبط هستند.»

عزیزخانی هشدار می‌دهد که کارفرمایان در حال حاضر توان پرداخت دستمزدهای مبتنی بر تورم واقعی را ندارند و نتیجه‌ی فشار مضاعف بر آن‌ها، اخراج کارگران و از بین رفتن اشتغال خواهد بود. او به آمار «ریزش اشتغال» در تابستان امسال در بخش‌های صنعت، کشاورزی و حتی اشتغال غیررسمی اشاره می‌کند که نشان‌دهنده همین واقعیت است.

۳. سبد معیشت امسال؛ جنجالی‌تر از همیشه
یکی از بزرگترین چالش‌های مذاکرات دستمزد، نحوه محاسبه «سبد معیشت» است. به گفته عزیزخانی، این محاسبات به قدری جای مانور دارد که همیشه سبد محاسبه شده توسط دولت و گروه کارگری، تفاوت‌های هنگفتی (گاهی تا ۱۰ میلیون تومان) با هم دارند، در حالی که هیچ‌کدام «اشتباه» نیستند.

چرا این تفاوت ایجاد می‌شود

ترکیب کالاها: دولت در سبد خود، حبوبات را شامل نخود و لوبیا با میانگین قیمت مرکز آمار می‌داند؛ اما کارگر می‌گوید آجیل هم بخشی از نیاز من است که قیمتی به مراتب بالاتر دارد.

کیفیت کالاها: دولت در دسته روغن، «روغن نباتی» را محاسبه می‌کند، در حالی که کارگر می‌گوید «کره» هم مصرف می‌کند.

دستکاری در استانداردها: سال گذشته، اقلامی مانند ماهی از سبد تغذیه حذف و تخم‌مرغ جایگزین شد. همچنین با وجود کاهش مصرف پروتئین و گوشت (با توجیه جلوگیری از اضافه وزن!)، کالری سبد را بالا بردند؛ موردی که با مخالفت نمایندگان کارگران روبرو شد.

به همین دلیل، عزیزخانی پیش‌بینی می‌کند که بحث بر سر سبد معیشت امسال، با توجه به هزینه‌های سرسام‌آور مسکن، آموزش و بهداشت، بسیار مناقشه‌برانگیز خواهد بود.

۴. چسبیده‌ایم به کالابرگ و از «شکاف طبقاتی» غافلیم
این کارشناس تأکید می‌کند که تمرکز بیش از حد دولت بر راه‌حل‌های موقتی مانند یارانه نقدی و کالابرگ، آدرس اشتباه دادن است. او معتقد است آنچه بیش از فقر مطلق به نظام اجتماعی آسیب می‌زند، «شکاف طبقاتی» و «فقر ادراکی» است.

«نتیجه شکاف طبقاتی این شد که بچه کشاورز، کشاورز ماند و بچه معلم بی‌پناه هم به جایی نرسید… این موضوع به نسل آینده آسیب می‌زند و جمعیت جوان ایران را به سمت فقر سوق می‌دهد.»

به گفته عزیزخانی، حس تبعیض و عقب‌ماندگی که توسط فضای مجازی نیز تشدید می‌شود، بسیار مخرب‌تر از خودِ فقر است. آمارهای متفاوت از خشونت در مدارس مناطق محروم در مقایسه با رفتار محترمانه در مناطق برخوردار، نشان‌دهنده عمق این فاجعه و حس شکست‌خوردگی در جامعه است.

۵. راه‌حل فراموش‌شده: آموزش و بهداشت
در پایان، این پژوهشگر راه‌حل اساسی را نه در کالابرگ، بلکه در سرمایه‌گذاری دولت بر دو حوزه کلیدی می‌داند: آموزش و بهداشت.

او معتقد است دولت می‌تواند با هزینه‌های اندک، رفاه واقعی را در این دو بخش برای خانواده‌ها ایجاد کند. عزیزخانی خاطرنشان کرد: «اگر من باشم، واقعاً روی آموزش و بهداشت متمرکز می‌شوم… چون وقتی نسل آگاه و باهوش تربیت شود، در آینده درآمد و رفاه هم ایجاد می‌شود.»